تغییر سیاست دولت در مسکن مهر از «واگذاری زمین؛ یعنی تامین مسکن مردم» به «ساخت مسکن؛ سپس تحویل به مردم»، باعث شده پروژه‌های 99 ساله در اغلب شهرهای کشور با ورود به مرحله ساخت‌وساز از رشد قابل ملاحظه‌ای نسبت به دو سال قبل برخوردار شود.
وزارت مسکن گزارش تازه‌ای از کارنامه مسکن‌مهر منتشر کرده که اعداد و ارقام موجود در آن، از رشد تصاعدی عملیات ساخت‌وساز روی زمین‌های «99ساله» و مضمون آن، از هزینه‌هایی که دولت تاکنون برای پروژه مسکن مهر متحمل شده، حکایت دارد. در این گزارش عنوان شده، 980 هزار نفر متقاضی نهایی واجد شرایط در صف مسکن مهر قرار دارند که تاکنون به نیمی از آنها مجوز ساخت داده شده و 200 هزار نفر نیز عملیات اولیه احداث واحد مسکونی را شروع کرده‌اند.
در گزارش جدید وزارت مسکن که توسط سازمان ملی زمین منتشر شده، عملکرد دولت‌ها در سال‌های 68 تا 84 مورد نقد فنی قرار گرفته و برای مقایسه این عملکرد با آنچه دولت فعلی در حوزه مسکن انجام داده، به هزینه‌های مسکن مهر اشاره شده و آمده است: «دولت برای واگذاری رایگان زمین‌های 99 ساله به مردم تاکنون 10 هزار میلیارد تومان هزینه کرده است؛ اما در سال‌های برنامه اول و چهارم توسعه، مهمترین شاخص بخش مسکن افزایش قیمت زمین و مسکن و خارج ماندن بخش قابل ملاحظه‌ای از گروه‌های کم‌درآمد از بازار مسکن بوده است.»
ختم ماجرای «5/1 میلیون» در مسکن مهر
کارنامه مسکن مهر در گزارش اخیر وزارت مسکن، نشان می‌دهد ماجرای ساخت 5/1 میلیون واحد مسکونی که در گذشته مطرح و کلی هم وعده‌های تبلیغاتی برای آن شده بود، وجود خارجی ندارد. طبق این گزارش، به جای 5/1 میلیون نفر، فقط 980 هزار نفر واجد شرایط نهایی شناخته شده‌اند و برنامه‌ریزی‌ها برای تامین مسکن مهر این تعداد نفر درحال انجام است.
در پروژه مسکن مهر، تاکنون زمین‌های 99 ساله 900 هزار نفر تامین شده، برای 442 هزار واحد مسکونی پروانه ساخت صادر شده، 200 هزار واحد در مرحله پی‌ریزی قرار گرفته و حدود 11 هزار واحد در مرحله نازک‌کاری قرار دارد.
ارقام فوق ظاهرا آن‌چنان نشانی از رشد صعودی ندارد؛ اما مقایسه آنچه طی 5 ماه اخیر در این پروژه اتفاق افتاده با عملکرد دوسال گذشته، روشن شدن موتور مسکن مهر را تایید می‌کند.
از ابتدای شهریورماه امسال تاکنون، صدور مجوز ساخت مسکن مهر 50 درصد و پی‌ریزی واحدهای مسکونی 150 درصد نسبت به قبل رشد داشته است. به عبارت ساده‌تر تا پایان دولت نهم فقط عملیات ساخت 80 هزار واحد مسکونی مهر شروع شده بود؛ اما در 5 ماه اخیر، این رقم به 200 هزار واحد رسیده است.
تسهیلات بانکی چه می‌گوید
رشد تصاعدی در پیشرفت مسکن مهر، در آمار پرداخت تسهیلات بانکی نیز مشخص است. روند پرداخت تسهیلات 15 میلیون تومانی به تعاونی‌های مسکن مهر نشان می‌دهد در بهار، تابستان و پاییز 88، میزان پرداختی به ترتیب 30 درصد، 33 درصد و 113 درصد نسبت به فصل ماقبل رشد داشته است. به طوری که در بهار 11هزار، در تابستان 15هزار و در پاییز امسال 37هزار فقره وام مسکن مهر توسط بانک‌ها به متقاضیان پرداخت شد.
وزارت مسکن: چقدر هزینه کردیم؟
وزارت مسکن ارزش ریالی آنچه طی دو سال گذشته تحت عنوان زمین 99 ساله به مردم واگذار شده است را 10 هزار میلیارد تومان برآورد کرده است که با توجه به اختصاص 11 هزار هکتار زمین برای مسکن مهر در این مدت، مشخص می‌شود هر متر مربع از زمین‌هایی که دولت بدون دریافت قیمت آن به‌صورت رایگان و اجاره بلندمدت به مسکن مهر اختصاص داده، حدود 100 هزار تومان بوده است.
گوشه‌هایی از گزارش جدید وزارت مسکن که توسط سازمان ملی زمین و مسکن برای اعلام کارنامه مسکن مهر منتشر شده، به نقد سیاست‌های دولت‌های قبل‌از انقلاب در حوزه تامین مسکن مردم پرداخته شده است. از جمله اینکه، عنوان شده مهمترین مشخصات بخش مسکن در سال‌های 68 تا 84 (دولت‌های سازندگی و اصلاحات)، افزایش قیمت زمین و مسکن و خارج ماندن بخش قابل ملاحظه‌ای از گروه‌های کم‌درآمد از بازار مسکن بوده است.
سازمان ملی زمین در گزارش تازه منتشر شده خود، درباره عملکرد دولت در سال‌های 68 تا 84 تصریح کرده است: در آن زمان گرایش عمده به سمت واگذاری زمین به شکل آماده‌سازی شده بوده و عمدتا به سمت افزایش سهم انبوه‌سازی تمایل داشته است؛ اما در سال 84 وزارت مسکن مکلف شد با هدف تامین مسکن کم‌درآمدها طرح حق‌بهره‌برداری بلندمدت یا 99 ساله از زمین را به اجرا بگذارد.
جزئیات سیاست تغییر
به گزارش دنیای‌اقتصاد، در دوره اول از طرح مسکن مهر که در دولت نهم اتفاق افتاد، سیاست به گونه‌ای بود که فقط زمین‌ به‌صورت رایگان به تعاونی‌های مسکن واگذار شود؛ اما اینکه، تعاونی‌ها چگونه زمین را به مسکن تبدیل کنند و در جریان این تبدیل با چه مشکلاتی روبه‌رو خواهند شد، مشخص نبود و سراسر ابهام داشت.
آن زمان دولت از ورود به مرحله ساخت‌وساز به عنوان سخت‌ترین مرحله از پروسه صاحب‌خانه کردن مردم، پرهیز می‌کرد که البته نتایج چنین رویکردی در کارنامه‌های قبلی مسکن مهر کاملا مشخص است.
اما در اواخر عمر دولت قبلی، نقدها به سیاست مسکن مهر و اینکه چرا دولت به جای سازنده‌ها یا همان انبوه‌سازها، برای تامین مسکن مردم با تعاونی‌ها طرف شده، باعث شد برای بهبود اوضاع این طرح ملی، انبوه‌سازان به پروژه دعوت شوند.
در شروع به کار وزارت مسکن در دوره جدید، سیاست «ساخت مسکن مهر و سپس تحویل به مردم» به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت و پیگیری‌های 6 ماهه نتایج امیدوارکننده‌ای به ثبت رسانده است.
گفته می‌شود مسوولان وزارت مسکن، اکنون به واگذاری زمین رضایت ندارند و با تفاهمی که با انبوه‌سازان در هر استان انجام داده‌اند، مقرر شده کلیه پروژه‌های 99ساله از طریق سازنده‌های صاحب صلاحیت بدون اتلاف بیش‌از اندازه وقت ساخته و تحویل متقاضیان شود.